Kur'an je spušten (čitaj objavljen) pojedinačno ili postepeno ili u fazama i to tokom dvadeset i tri godine, trinaest godina u Mekki i deset godina u Medini, a to sve shodno potrebi ili onome što je dato vrijeme i situacija zahtjevali. Tako, da je ponekada spuštena cijela sura dok su nekada spušteni samo određeni ajeti iz neke sure, kao što se to navodi u sljedećem primjeru odnosno razlogu (ar. Sebeb) objavljivanja Allahovi riječi:
لَّا يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ ۚ فَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ عَلَى الْقَاعِدِينَ دَرَجَةً ۚ وَكُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنَىٰ ۚ وَفَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ عَلَى الْقَاعِدِينَ أَجْرًا عَظِيمًا [٤:٩٥]
"Vjernici koji se ne bore – osim onih koji su za borbu nesposobni – nisu jednaki onima koji se na Allahovu putu bore imecima svojim i životima svojim. One koji se budu borili ulažući imetke svoje i živote svoje Allah će odlikovati čitavim stepenom nad onima koji se ne budu borili, i On svima obećava lijepu nagradu. Allah će borcima, a ne onima koji se ne bore, dati veliku nagradu." (Prijevod značenja sura An-Nisa, ajet broj 95).
Od Zejda Ibn Sabita[1], radijjallahu anhu, se prenosi da je kazao: "Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, mi je diktirao da zapišem sljedeći ajet: "Vjernici koji se ne bore nisu jednaki onima koji se na Allahovu putu bore imecima svojim i životima svojim.", te mu je u tome momentu došao Abdullah Ibn Ummi Mektum, dok mi je Vjerovjesnik diktirao prethodni ajet, pa mu je Abdullah kazao: O Allahov Poslaniče, ja kada bi mogao da se borim (vodim Džihad) ja bi to i učinio – a Abdullah Ibn Ummi Mektum je bio slijep čovjek, te u tome momentu Allah, azze ve dželle, je spustio Vahj (objavu) Allahovu Poslaniku, a Njegova potkoljenica je bila naslonjena na moju tako da sam osjetio jak pritisak (bol) njegove potkoljenice na moju da sam se pobojao da će mi je slomiti, te nakon toga osjetih olakšanje, a Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, citira riječi koje mu se objaviše: "Osim onih koji su za borbu nesposobni..." (Hadis bilježi imam Buhari pod brojem 2677 i 4316).
Povodi i razlozi objavljivanje Kur'anskih sura i ajeta su mnogobrojni i iza njih se krije velika mudrost, neke od njih su:
- UČVRŠĆIVANJE SRCA (POSTOJANSOT) ALLAHOVA POSLANIKA, SALLALLAHU ALEJHI VE SELLEM: Kao što je kazao Allah, azze ve dželle:
وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْلَا نُزِّلَ عَلَيْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً وَاحِدَةً ۚ كَذَٰلِكَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤَادَكَ ۖ وَرَتَّلْنَاهُ تَرْتِيلًا [٢٥:٣٢]
"Oni koji ne vjeruju govore: "Trebalo je da mu Kur'an bude objavljen čitav, i to odjednom!" A tako se objavljuje da bismo njime srce tvoje učvrstili, i Mi ga sve ajet po ajet objavljujemo." (Prijevod značenja sura Al-Furqan, ajet broj 32).
Svim ovim mudrostima i osobinama odlikuju se ajeti i sure koje su objavljene u Mekki (Mekkanski ajeti i sure), a sve zbog toga što je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, bio u potrebi da mu se srce učvrsti kako bi se mogao da suprotstavi mušricima Mekke i da podnese njihovo svakodnevno napastovanje. Stoga je Allah objavljivao sve ove (Mekanske ajete i sure) kako bi se srce Allahova Poslanika, sallallahu alejhi ve sellem, smirilo i kako bi kroz spomen, opomene, nagrade, strpljivosti, priče o prijašnjim poslanicima i njihovim iskušenjima i sam Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellm, se učvrstio i znao da nije on jedini koji je kroz nešto tako prolazio, baš kao što je rekao Allah, azze ve dželle:
وَكُلًّا نَّقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنبَاءِ الرُّسُلِ مَا نُثَبِّتُ بِهِ فُؤَادَكَ ۚ وَجَاءَكَ فِي هَٰذِهِ الْحَقُّ وَمَوْعِظَةٌ وَذِكْرَىٰ لِلْمُؤْمِنِينَ [١١:١٢٠]
"I sve ove vijesti koje ti o pojedinim događajima o poslanicima kazujemo zato su da njima srce tvoje učvrstimo. I u ovima došla ti je prava istina, i pouka, i vjernicima opomena." (Prijevod značenja sura Hud, ajet broj 120).
- DA SE OBJELODANI NEVJERNIČKO SUPROTSTAVLJANJE I SPLETKRANJE: Nevjernici su svim svojim silama nastojali da napakose Allahovom Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, te tako direktno napadnu na Svetost Kur'ana i njegov časni položaj, i to sve kroz neprestano navođenje primjera i konstantne spletke i pokušaje kroz arapsko pjesništvo da odgovore na Kur'an, dok da drugu stranu Džibril, alejhi selam, je dolazio Allahovom voljom kako bi spustio istinu koja je potirala sve vidove spletki i napada a istovremno duboko i čvrsto ukorijenila Allahove riječi i ono što je iz njih proizilazilo od mudrosti i pouke, kao što kaže Allah, azze ve dželle:
وَلَا يَأْتُونَكَ بِمَثَلٍ إِلَّا جِئْنَاكَ بِالْحَقِّ وَأَحْسَنَ تَفْسِيرًا [٢٥:٣٣]
"Oni ti neće nijedan prigovor postaviti, a da ti Mi nećemo odgovor i najljepše objašnjenje navesti." (Prijevod značenja sura Al-Furqan, ajet broj 33).
- POSTEPENSOT U OBJAVLJIVANJU ŠERIJATA U ČEMU SE OGLEDA VELIKA KORIST I DOBIT ZA ALLAHOVE ROBOVE: Od Aiše, radijjallahu anha, se prenosi da je kazala: "Prvo što je objavljeno Allahovu Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, jesu sure koje su bile pojašnjenje i govor koji se odnosnio na Džennet i Džehennem, tako sve dok ljudi ne bi postali čvrsti (postojani) na Islamu, a tek onda bi bilo objavljeno ono što se veže za Halal i Haram. Da je kojim slučajem prvo bilo objavljeno: "I nepijte alkohol!" Oni bi zasigurno kazali: "Mi nećemo nikada ostaviti alkohol..." ili da je prvo bilo objavljeno: "Ne činite blud!" Sigurno bi kazali: "Mi nikada blud ostaviti nećemo!". Naprotiv, Allahovu Poslaniku, sallallahu alejhi ve sellem, je objavljeno u Mekki, dok sam se ja još sa djevojčicom iz komšiluka igrala:
بَلِ السَّاعَةُ مَوْعِدُهُمْ وَالسَّاعَةُ أَدْهَىٰ وَأَمَرُّ [٥٤:٤٦]
"Međutim, Smak svijeta im je rok, a Smak svijeta je užasniji i gorči." (Prijevod značenja sura Al-Qamer, ajet broj 46).
A nisu objavljenje sure Al-Beqara i An-Nisa, osim u Medini, a ja sam već bila sa Allahovim Poslanikom, sallallahu alejhi ve sellem." (Hadis bilježi imam Buhari pod brojem 4707).
Nije nepoznato koja je odgojna korist u postepenom objavljivanju Kur'ana i kakav pozitivan trag ostavlja na psihi čovjeka, a rezultat svega toga bila je generacija koju je Allahov Poslanik, sallallahu alejhi ve sellem, odgojio i za koju je Allah posvjedočio da je njima zadovoljan – takava generacija se više u historiji nije ponovila a niti će!
Na sve ovo se može dodati i korist koja proizilazi iz postepenog objavljivanja Kur'ana, a ona je hifz, odnosno lakše pamćenje Kur'ana shodno postepenosti objavljivanja i spuštanja Kur'anskih sura.
- POTVRDA ISTINOSTI VJEROVJESNIŠTVA ALLAHOVA POSLANIKA KAO I DA JE KUR'AN RIJEČ OD ALALHA: Rekao je Allah, azze ve dželle:
أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ ۚ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِندِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلَافًا كَثِيرًا [٤:٨٢]
"A zašto oni ne razmisle o Kur'anu? Da je on od nekog drugog, a ne od Allaha, sigurno bi u njemu našli mnoge protivrječnosti." (Prijevod značenja sura An-Nisa, ajet broj 82).
Knjiga koja se je objavljivala pune dvadeset i tri godine, a pri tome ne vidiš ništa što je objavljeno na samom početku da je kontradiktorno onome što je objavljeno na kraju, naprotiv zadnji objavljeni ajeti i sure još više potvrđuju ono što je spušteno na samom početku poslanstva Muhammeda, sallallahu alejhi ve sellem – i ovo je jedan od najveći dokaza da je Kur'an, ustvari od Onoga koji je o svemu Obavješten, Sveznajući.
Dakle, ovo nije govor čarobnjaka, niti sihirbaza a niti neka pjesma ili pjesništvo nadarenog čovjeka kako su mušrici pokušali da kažu i na Kur'an ljagu bace, naprotiv ovo su slova, riječi, ajeti i sure koje su objavljene od strane Seznajućeg u kojima niti jedno slovo nije kontradiktorono i nešto što ničemu nije slično a niti se može doći sa nečim sličnim.
Ovaj govor dostavio je insan koji je bio "nepismen" koji nije poznavao pisanje a niti čitanje, no Allahovom voljom on je došao sa trajnom Mu'džizom, rekao je Allah, azze ve dželle:
وَمَا كُنتَ تَتْلُو مِن قَبْلِهِ مِن كِتَابٍ وَلَا تَخُطُّهُ بِيَمِينِكَ ۖ إِذًا لَّارْتَابَ الْمُبْطِلُونَ [٢٩:٤٨]
"Ti prije nje nijednu knjigu nisi čitao, a nisi je ni desnom rukom svojom pisao; inače, posumnjali bi oni što laži govore." (Prijevod značenja sura Al-Anqbut, ajet broj 48).
Kao i riječi:
وَكَذَٰلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ رُوحًا مِّنْ أَمْرِنَا ۚ مَا كُنتَ تَدْرِي مَا الْكِتَابُ وَلَا الْإِيمَانُ وَلَٰكِن جَعَلْنَاهُ نُورًا نَّهْدِي بِهِ مَن نَّشَاءُ مِنْ عِبَادِنَا ۚ وَإِنَّكَ لَتَهْدِي إِلَىٰ صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ [٤٢:٥٢] صِرَاطِ اللَّهِ الَّذِي لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ۗ أَلَا إِلَى اللَّهِ تَصِيرُ الْأُمُورُ [٤٢:٥٣]
"Na takav način Mi i tebi objavljujemo ono što ti se objavljuje. Ti nisi znao šta je Knjiga niti si poznavao vjerske propise, ali smo je Mi učinili svjetlom pomoću kojeg upućujemo one robove Naše koje želimo. A Ti, zaista, upućuješ na Pravi put, na Put Allahov, kome pripada sve što je na nebesima i sve što je na Zemlji. I, eto, Allahu će se sve vratiti! (Prijevod značenja sura Aš-Šura, ajet broj 52).
I riječi:
وَإِنَّهُ لَكِتَابٌ عَزِيزٌ [٤١:٤١]لَّا يَأْتِيهِ الْبَاطِلُ مِن بَيْنِ يَدَيْهِ وَلَا مِنْ خَلْفِهِ ۖ تَنزِيلٌ مِّنْ حَكِيمٍ حَمِيدٍ [٤١:٤٢]
"A on je, zaista, knjiga zaštićena (uzvišena), laž joj je strâna, bilo s koje strane, ona je Objava od Mudroga i Hvale dostojnoga." (Prijevod značenja sura Fussilet, ajet broj 41-42).
[1] On je bio pisar Allahova Poslanika, salallahu alejhi ve sellem.